ΕΘΙΜΑ

       

                                           ΕΘΙΜΑ ΓΥΡΩ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Στους Γόννους, το πανηγύρι του δεκαπενταύγουστου γίνεται στην εκκλησία της Παναγίας στη θέση «Τσικιλέκι», με προσφορά παραδοσιακών φαγητών και ψητών. Το χωριό πανηγυρίζει επίσης στις 18/1 (Αγ.Αθανασίου στον οικισμό της Ελιάς), του Αγ.Γεωργίου, στις 20/7 (Προφ.Ηλία), στις 26/7 (Αγ.Παρασκευής), στις 16/12 (Αγ.Μοδέστου) και της Ζωοδόχου Πηγής. Τον Απρίλιο επίσης γίνεται μεγάλη εμποροπανήγυρη στη θέση «Παναγία» στο γήπεδο, με έκθεση και πώληση προϊόντων και διασκέδαση με δημοτική ορχήστρα και παραδοσιακή μουσική και χορούς.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα «Λουγγατσιάρια», η γιορτή των Θεοφανείων, το καρναβάλι της Καθαράς Δευτέρας, και τα πολιτιστικά διήμερα στο τέλος του καλοκαιριού. Στο χωριό δραστηριοποιείται ο Αθλητικός Σύλλογος «Όλυμπος» και ο Πολιτιστικός–Μορφωτικός Σύλλογος Γόννων, ο οποίος διοργανώνει αρκετές εκδηλώσεις, σεμινάρια για την εκμάθηση παραδοσιακών χορών και εκδίδει την τρίμηνη τοπική εφημερίδα «Τα Νέα των Γόννων».

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πανηγύρια και οι εκδηλώσεις της Καλλιπεύκης. Στον εορτασμό του Αγίου Πνεύματος γίνεται συγκέντρωση των κατοίκων του χωριού και της γύρω περιοχής στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος, όπου μετά τον εκκλησιασμό ακολουθεί γλέντι και φαγοπότι. Στις 29/6 των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, διεξάγεται χορός στην πλατεία με παραδοσιακή δημοτική μουσική. Κατά τη διάρκεια του Ιουλίου και του Αυγούστου πραγματοποιούνται διάφορες εκδηλώσεις με πρωτοβουλία του Μορφωτικού Συλλόγου, που περιλαμβάνουν θέατρο, μουσικές βραδιές, αντάμωμα Καλλιπευκιωτών κ.ά. Αξίζει να παρευρεθεί κάποιος στις «Πέρδικες», έθιμο που αναβιώνει στις 2/5 στο ξωκλήσι του Αγίου Αθανασίου. Βρασμένα αυγά βάφονται τότε ή ζωγραφίζονται με διάφορα χρώματα. Δύο άτομα, σε απόσταση 2-2,5μ. ο ένας από τον άλλον, τα πετάνε μέχρι να συγκρουστούν και όποιο σπάζει, τρώγεται.

Αγαπημένοι χοροί των κατοίκων είναι ο καλαματιανός, ο τσάμικος και ο ηπειρώτικος. Συχνά στα πανηγύρια ακούγεται το δημοτικό τραγούδι «Πού‘σουν περιστερούλα μου τόσο καιρό χαμένη...». Στο χωριό ο Μορφωτικός-Εκπολιτιστικός Σύλλογος εκδίδει την τρίμηνη εφημερίδα «Η Ωραία Καλλιπεύκη» και διάφορα φυλλάδια με λαογραφικό ή τουριστικό υλικό.

Ενδιαφέρον προκαλεί στο Πουρνάρι η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου (τέλη 19ου αι.), όπου την Πρωτοχρονιά διεξάγεται πανηγύρι. Το τελευταίοΣάββατο του Αυγούστου διοργανώνεται το αντάμωμα των απανταχού Πουρναριωτών, με πλούσιο γλέντι και ξεφάντωμα. Επίσης, εδώ διοργανώνονται πλούσιες αποκριάτικες εκδηλώσεις, κυρίως την ημέρα της Καθαράς Δευτέρας. Οι συμμετέχοντες ξεφαντώνουν με τους ρυθμούς παραδοσιακών χορών.
Στη δεκαετία του 1950 ο Μορφωτικός Σύλλογος Αγροτοπαίδων διοργάνωνε αγώνες στίβου, ιππασίας και σκοποβολής, από τους οποίους προέκυψε η «Αναγέννηση Πουρναρίου» και ο Εξωραϊστικός Σύλλογος. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 1954 δημιουργήθηκε ερασιτεχνική θεατρική ομάδα.Σήμερα στο χωριό δραστηριοποιούνται Εξωραϊστικός Σύλλογος, που συμβάλλει στα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου, Αθλητικός Όμιλος, που διατηρεί ποδοσφαιρική ομάδα.
Πανηγύρια με τοπικές παραδοσιακές εκδηλώσεις διοργανώνονται στη Σπηλιά στις 20/7 (Προφ.Ηλία), 27/7 (Αγ.Παντελεήμονα), όπου προσφέρεται στους επισκέπτες, μετά τον εκκλησιασμό, το παραδοσιακό «μπλουγούρι» και 15/8 (Κοιμήσεως της Θεοτόκου) στις ομώνυμες εκκλησίες και ξωκλήσια. Επίσης, την 1η Κυριακή του Αυγούστου λαμβάνει χώρα πολιτιστικό διήμερο, με παραδοσιακούς χορούς, θεατρικές και μουσικές εκδηλώσεις.

Κατά τη διάρκεια των Απόκρεω πόλο έλξης για τους επισκέπτες αποτελούν τα αποκριάτικα δρώμενα, που κορυφώνονται την Καθαρά Δευτέρα με το Μπουρανί, το άναμμα της Μπουμπούνας, χορούς και λαϊκό γλέντι.

Ο Σύλλογος Σπηλιωτών διαθέτει χορευτικό συγκρότημα, διοργανώνει ετήσιες εκδηλώσεις και συναντήσεις, συμβάλλει στη διατήρηση του φυσικού τοπίου και στην ανάπλαση χώρων (δενδροφυτεύσεις, παιδικές χαρές κ.ά.) και υποστηρίζει την τουριστική προβολή της περιοχής. Το χωριό Τέμπη πανηγυρίζει στον εορτασμό του Αγίου Πνεύματος, με λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος.

Το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Αμπελακίων εγκαινιάστηκε το 2001. Το αρχοντικό Μουλά παραχω- ρήθηκε με δωρεά για να στεγάσει το Μουσείο. Αντικείμενα της αγροτικής ζωής, του ποιμενικού βίου, της βιομηχανίας και βιοτεχνίας των Αμπελακίων, καθώς και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων, φιλοξενούνται στο χώρο και εκτίθενται μαζί με σπάνια κομμάτια από την προεπαναστατική περίοδο και την επανάσταση του ‘21.

ΒΕΛΙΚΑ – ΜΕΛΙΒΟΙΑ (ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΙΣΣΑΒΟΥ)

Η Βελίκα είναι ένα από τα ομορφότερα παραθαλάσσια θέρετρα του νομού, που λούζεται, στα βαθιά γαλάζια νερά του Αιγαίου, μέσα σε περιβόλια από μηλιές, κερασιές, κάτω από το πράσινο δάσος του βουνού. Το μονοπάτι περνάει μέσα από την καρδιά του ρέματος της Βελίκας, με υπέροχα τοπία με δάση από πλατάνια, καστανιές και πυκνές φτέρες. Η διαδρομή είναι πολύ εύκολη ακόμη και για σχολικές εκδρομές. Υπάρχουν πολλά ξύλινα γεφυράκια. Σε πολλά σημεία της διαδρομής υπάρχουν παγκάκια, ξύλινα τραπεζάκια και βρύση με νερό. Το μονοπάτι ξεκινά σχεδόν από τη θάλασσα δίπλα από την πολυκατοικία των Ηλεκτρολόγων και καταλήγει στο κέντρο του χωριού της Μελιβοίας. ΔΙΑΔΡΟΜΗ     Βελίκα – Μελιβοία 400 μ. 8 χιλ. μέσα σε ρέμα με πλατάνια – μονοπάτι - καλντερίμι ΥΨ.ΔΙΑΦΟΡΑ  400 μ. ΑΦΕΤΗΡΙΑ      Ρέμα Βελίκας κεντρικός δρόμος, οικήματα Ηλεκτρολόγων ΔΙΑΡΚΕΙΑ        2.30 ώρες.

ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

                                          ΚΙ ΑΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Δάλλας Μιλτιάδης (1859-1951)
Αξιόλογη μορφή της Αγιάς. Νομικός, πολιτικός, συμβολαιογράφος και συγγραφέας. Μελετητής πολλών άρθρων του Θεσσαλικού και Αθηναϊκού Τύπου για τοπικά θέματα. Παραχώρησε πολλά προσωπικά και οικογενειακά του αρχεία στο Ιστορικό Αρχείο της Αγιάς, συμβάλλοντας έτσι στη διάσωση πολύτιμων στοιχείων και εγγράφων για το παρελθόν της Αγιάς και της ευρύτερης περιοχής.

Ιωσήφ ο Ρωγών (1776-1821)
Κληρικός, με πολύμορφη δράση εθνικού και επαναστατικού χαρακτήρα. Άλλοι αναφέρουν ως τόπο καταγωγής την Τσαριτσάνη Θεσσαλίας κι άλλοι τα Αμπελάκια. Με δάσκαλο τον ιερέα Πολυζώη έμαθε τα πρώτα γράμματα στα Αμπελάκια και κατόπιν στη Σχολή της Τσαριτσάνης. Συνέβαλε στην ανύψωση του εθνικού φρονήματος του λαού με τα κηρύγματά του. Αφιέρωσε την ζωή του στην βοήθεια των χριστιανών, θέτοντας τον εαυτό του σε κίνδυνο. Συνελήφθη και φυλακίστηκε στα Γιάννενα, διασώθηκε και κατέφυγε στην Αρχιεπισκοπή της Άρτας, όπου έγινε Αρχιμανδρίτης και Πρωτοσύγκελος της Μητρόπολης. Το 1818 μυήθηκε από τον Επίσκοπο Ρωγών. Το 1821 οχυρώθηκε μαζί με τους πολιορκημένους του Μεσολογγίου, υπερασπίστηκε τη νησίδα του Ανεμόμυλου και στο τέλος ανατίναξε το μύλο. Το τέλος της ζωής του ήρθε με τον απαγχονισμό του από τους Τούρκους.

Μάνιαρης Αδαμάντιος (1789-1871)
Γεννήθηκε στα Αμπελάκια. Ταξίδεψε στη Βιέννη με σκοπό να σπουδάσει ιατρική. Αφού τον κέρδισε όμως το εμπόριο, δημιούργησε δική του επιχείρηση. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, κατατάχθηκε στον Ιερό Λόχο του Αλ.Υψηλάντη και πολέμησε στη μάχη του Δραγατσανίου. Αργότερα διορίστηκε Γενικός Γραμματέας της Επαρχίας Αθηνών και ασχολήθηκε με θέματα οικονομικής φύσης. Το 1841 διορίζεται σύμβουλος και διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας στη Σύρο. Έλαβε μέρος στην Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου και στην Εθνική Συνέλευση για το Α’ Ελληνικό Σύνταγμα. Μεγάλος πατριώτης κι ευεργέτης. Ίδρυσε το Δημοτικό Σχολείο Αρρένων, Δημοτικό Θηλέων και το «Ελληνικό» σχολείο στα Αμπελάκια. Η «Μανιάρειος Σχολή» λειτουργούσε μέχρι το 1930 και στη θέση της σήμερα στεγάζεται το Δημοτικό Σχολείο. Για τους νέους των Αμπελακίων όρισε υποτροφίες για ανώτερες σπουδές στην Αθήνα, με τον όρο οι σπουδαστές να γυρίζουν και να προσφέρουν τις γνώσεις τους στο τόπο τους.

Μεθόδιος Ολυμπιώτης
Ιερομόναχος και λόγιος, καταγόμενος από την Αγιά Λάρισας. Το όνομά του αναγραφόταν 4ο στη σειρά στον κατάλογο «των σεβασμίων και εντίμων ονομάτων» των Ελλήνων της διασποράς. Σπούδασε στην Αθωνιάδα με δάσκαλό του τον Ευγένιο Βούλγαρη το 1758. Διατέλεσε εφημέριος της ελληνικής κοινότητας της Λειψίας. Στο συγγραφικό του έργο διαφαίνεται ο διδακτικός χαρακτήρας του. Το 1766 μετέφρασε κι εξέδωσε το έργο «Μυσταγωγικαί Κατηχήσεις του εν Αγίοις πατρός ημών Κυρίλλου».

ΤΟΠΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

                            ΤΟΠΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Άγ.Νικόλαος ο Νέος
Καταγόταν από τα μέρη της Ανατολής. Γενναίος και ανδρείος στρατιώτης. Τιμήθηκε από το βασιλιά με το αξίωμα του Δούκα. Από την Θεσσαλονίκη μέχρι την Λάρισα, με στρατό που του παραχωρήθηκε, κατέπνιξε επαναστατικά κινήματα της εποχής. Αποφάσισε να ασκητέψει στο βουνό της Βουναίνης κι έγινε μοναχός. Αρνούμενος να εγκαταλείψει την πίστη του στο Θεό, μαρτύρησε στο όρος της Βουναίνης επί Λέοντος ΣΤ’ του Σοφού (866 – 912) κι υπήρξε μέχρι σήμερα γνωστός για τα θαύματά του.

Αλεξούλη Καλυψώ (1903-1995)
Γόνος του Κλεάνθη Αλεξούλη και της Αριστέας Καραβίδα. Γεννήθηκε και πέθανε στην Αγιά. Αποφοίτησε από το ελληνικό σχολείο της Αγιάς κι από το Αρσάκειο της Λάρισας πήρε το πτυχίο της δασκάλας. Σε ηλικία 19 χρονών διδάσκει στους Νερόμυλους της Αγιάς και στην συνέχεια στην Αγιά. Αφιερώθηκε στον αγώνα υπέρ της Δημοκρατίας και της αλλαγής του κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Δίπλα στον Τριανταφυλλίδη, Γληνό και Δελμούζο εργάστηκε για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας. Η οικία Αλεξούλη σήμερα αποτελεί κληροδότημα στην Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Αντύπας Μαρίνος (1872-1907)
«Στους κάμπους ο Αντύπας τρέχει βάζει φωτιές, καρδιές φλογίζει:
Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει, η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει.»

Κώστας Βίρβος
Γόνος μικροαστικής οικογένειας από την Κεφαλλονιά. Διακρίθηκε για το επαναστατικό πνεύμα και τις ανθρωπιστικές και σοσιαλιστικές του ιδέες. Πρωτοπόρος του Αγροτικού Ζητήματος. Ήρθε στη Θεσσαλία το 1906 στο αγρόκτημα του θείου του Γ.Σκιαδαρέση στον Πυργετό της Λάρισας και πρωτοστάτησε στις κινητοποιήσεις των Θεσσαλών αγροτών. Οι αγώνες του ενόχλησαν πολύ τους τσιφλικάδες του Θεσσαλικού κάμπου. Πυροβολήθηκε πισώπλατα στις 8 Μαρτίου 1907 ή κατ’ άλλη εκδοχή το βράδυ Πέμπτης 9 προς 10 Μάρτη 1907. Η δολοφονία του προκάλεσε την μεγάλη αγροτική εξέγερση του Κιλελέρ. Ο ανδριάντας του δεσπόζει στο κέντρο του Πυργετού. Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο από τις αρχές του τόπου.

Γκαρμπολάς Κ. Σοφοκλής (1833-1911)
Κατάγεται από την Κρανιά Ολύμπου. Λόγιος, που ίδρυσε την πρώτη ελληνική εφημερίδα «Ερμής» στη Θεσσαλονίκη. Αφιέρωσε όλη την περιουσία του στην Μακεδονία. Γοβδελάς Δημήτριος (1780-1831) Συναντάται και ως Δημ.Παναγιώτου ή Παναγιωτάδου Γοβδελάς ή Γοβδελάας. Γεννήθηκε στη Ραψάνη Θεσσαλίας. Δάσκαλος και γνώστης πολλών ξένων γλωσσών, ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Βασιλική Ακαδημία της Πέστης της Ουγγαρίας. Ανακηρύχθηκε πρώτος διδάσκαλος του Γένους στα φιλοσοφικά μαθήματα. Δίδαξε στην Ηγεμονική Ακαδημία του Ιασίου, ως Διευθυντής. Τα χρόνια της επανάστασης τον βρήκαν στην Πολωνία. Η συγγραφική και μεταφραστική προσφορά του θεωρείται μεγάλη. Έγραψε έργα ιαμβικά και ηρωοελεγεία. Εξέδωσε την «Ιστορία του Αλέξανδρου του Μεγάλου» και τον «Εξοστρακισμό του Χριστόδουλου του Ακαρνάνος». Μετέφρασε τις «Περιπέτειες του Τηλεμάχου του Φενελόν» (1801-1803). Η πορεία του και πολλά από τα χειρόγραφά του χάθηκαν στα γεγονότα του 1821. Πέθανε πάμπτωχος το 1831.