ΕΘΙΜΑ

       

                                           ΕΘΙΜΑ ΓΥΡΩ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Στους Γόννους, το πανηγύρι του δεκαπενταύγουστου γίνεται στην εκκλησία της Παναγίας στη θέση «Τσικιλέκι», με προσφορά παραδοσιακών φαγητών και ψητών. Το χωριό πανηγυρίζει επίσης στις 18/1 (Αγ.Αθανασίου στον οικισμό της Ελιάς), του Αγ.Γεωργίου, στις 20/7 (Προφ.Ηλία), στις 26/7 (Αγ.Παρασκευής), στις 16/12 (Αγ.Μοδέστου) και της Ζωοδόχου Πηγής. Τον Απρίλιο επίσης γίνεται μεγάλη εμποροπανήγυρη στη θέση «Παναγία» στο γήπεδο, με έκθεση και πώληση προϊόντων και διασκέδαση με δημοτική ορχήστρα και παραδοσιακή μουσική και χορούς.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα «Λουγγατσιάρια», η γιορτή των Θεοφανείων, το καρναβάλι της Καθαράς Δευτέρας, και τα πολιτιστικά διήμερα στο τέλος του καλοκαιριού. Στο χωριό δραστηριοποιείται ο Αθλητικός Σύλλογος «Όλυμπος» και ο Πολιτιστικός–Μορφωτικός Σύλλογος Γόννων, ο οποίος διοργανώνει αρκετές εκδηλώσεις, σεμινάρια για την εκμάθηση παραδοσιακών χορών και εκδίδει την τρίμηνη τοπική εφημερίδα «Τα Νέα των Γόννων».

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πανηγύρια και οι εκδηλώσεις της Καλλιπεύκης. Στον εορτασμό του Αγίου Πνεύματος γίνεται συγκέντρωση των κατοίκων του χωριού και της γύρω περιοχής στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος, όπου μετά τον εκκλησιασμό ακολουθεί γλέντι και φαγοπότι. Στις 29/6 των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, διεξάγεται χορός στην πλατεία με παραδοσιακή δημοτική μουσική. Κατά τη διάρκεια του Ιουλίου και του Αυγούστου πραγματοποιούνται διάφορες εκδηλώσεις με πρωτοβουλία του Μορφωτικού Συλλόγου, που περιλαμβάνουν θέατρο, μουσικές βραδιές, αντάμωμα Καλλιπευκιωτών κ.ά. Αξίζει να παρευρεθεί κάποιος στις «Πέρδικες», έθιμο που αναβιώνει στις 2/5 στο ξωκλήσι του Αγίου Αθανασίου. Βρασμένα αυγά βάφονται τότε ή ζωγραφίζονται με διάφορα χρώματα. Δύο άτομα, σε απόσταση 2-2,5μ. ο ένας από τον άλλον, τα πετάνε μέχρι να συγκρουστούν και όποιο σπάζει, τρώγεται.

Αγαπημένοι χοροί των κατοίκων είναι ο καλαματιανός, ο τσάμικος και ο ηπειρώτικος. Συχνά στα πανηγύρια ακούγεται το δημοτικό τραγούδι «Πού‘σουν περιστερούλα μου τόσο καιρό χαμένη...». Στο χωριό ο Μορφωτικός-Εκπολιτιστικός Σύλλογος εκδίδει την τρίμηνη εφημερίδα «Η Ωραία Καλλιπεύκη» και διάφορα φυλλάδια με λαογραφικό ή τουριστικό υλικό.

Ενδιαφέρον προκαλεί στο Πουρνάρι η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου (τέλη 19ου αι.), όπου την Πρωτοχρονιά διεξάγεται πανηγύρι. Το τελευταίοΣάββατο του Αυγούστου διοργανώνεται το αντάμωμα των απανταχού Πουρναριωτών, με πλούσιο γλέντι και ξεφάντωμα. Επίσης, εδώ διοργανώνονται πλούσιες αποκριάτικες εκδηλώσεις, κυρίως την ημέρα της Καθαράς Δευτέρας. Οι συμμετέχοντες ξεφαντώνουν με τους ρυθμούς παραδοσιακών χορών.
Στη δεκαετία του 1950 ο Μορφωτικός Σύλλογος Αγροτοπαίδων διοργάνωνε αγώνες στίβου, ιππασίας και σκοποβολής, από τους οποίους προέκυψε η «Αναγέννηση Πουρναρίου» και ο Εξωραϊστικός Σύλλογος. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 1954 δημιουργήθηκε ερασιτεχνική θεατρική ομάδα.Σήμερα στο χωριό δραστηριοποιούνται Εξωραϊστικός Σύλλογος, που συμβάλλει στα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου, Αθλητικός Όμιλος, που διατηρεί ποδοσφαιρική ομάδα.
Πανηγύρια με τοπικές παραδοσιακές εκδηλώσεις διοργανώνονται στη Σπηλιά στις 20/7 (Προφ.Ηλία), 27/7 (Αγ.Παντελεήμονα), όπου προσφέρεται στους επισκέπτες, μετά τον εκκλησιασμό, το παραδοσιακό «μπλουγούρι» και 15/8 (Κοιμήσεως της Θεοτόκου) στις ομώνυμες εκκλησίες και ξωκλήσια. Επίσης, την 1η Κυριακή του Αυγούστου λαμβάνει χώρα πολιτιστικό διήμερο, με παραδοσιακούς χορούς, θεατρικές και μουσικές εκδηλώσεις.

Κατά τη διάρκεια των Απόκρεω πόλο έλξης για τους επισκέπτες αποτελούν τα αποκριάτικα δρώμενα, που κορυφώνονται την Καθαρά Δευτέρα με το Μπουρανί, το άναμμα της Μπουμπούνας, χορούς και λαϊκό γλέντι.

Ο Σύλλογος Σπηλιωτών διαθέτει χορευτικό συγκρότημα, διοργανώνει ετήσιες εκδηλώσεις και συναντήσεις, συμβάλλει στη διατήρηση του φυσικού τοπίου και στην ανάπλαση χώρων (δενδροφυτεύσεις, παιδικές χαρές κ.ά.) και υποστηρίζει την τουριστική προβολή της περιοχής. Το χωριό Τέμπη πανηγυρίζει στον εορτασμό του Αγίου Πνεύματος, με λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος.

Το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Αμπελακίων εγκαινιάστηκε το 2001. Το αρχοντικό Μουλά παραχω- ρήθηκε με δωρεά για να στεγάσει το Μουσείο. Αντικείμενα της αγροτικής ζωής, του ποιμενικού βίου, της βιομηχανίας και βιοτεχνίας των Αμπελακίων, καθώς και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων, φιλοξενούνται στο χώρο και εκτίθενται μαζί με σπάνια κομμάτια από την προεπαναστατική περίοδο και την επανάσταση του ‘21.

ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

                                          ΚΙ ΑΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Δάλλας Μιλτιάδης (1859-1951)
Αξιόλογη μορφή της Αγιάς. Νομικός, πολιτικός, συμβολαιογράφος και συγγραφέας. Μελετητής πολλών άρθρων του Θεσσαλικού και Αθηναϊκού Τύπου για τοπικά θέματα. Παραχώρησε πολλά προσωπικά και οικογενειακά του αρχεία στο Ιστορικό Αρχείο της Αγιάς, συμβάλλοντας έτσι στη διάσωση πολύτιμων στοιχείων και εγγράφων για το παρελθόν της Αγιάς και της ευρύτερης περιοχής.

Ιωσήφ ο Ρωγών (1776-1821)
Κληρικός, με πολύμορφη δράση εθνικού και επαναστατικού χαρακτήρα. Άλλοι αναφέρουν ως τόπο καταγωγής την Τσαριτσάνη Θεσσαλίας κι άλλοι τα Αμπελάκια. Με δάσκαλο τον ιερέα Πολυζώη έμαθε τα πρώτα γράμματα στα Αμπελάκια και κατόπιν στη Σχολή της Τσαριτσάνης. Συνέβαλε στην ανύψωση του εθνικού φρονήματος του λαού με τα κηρύγματά του. Αφιέρωσε την ζωή του στην βοήθεια των χριστιανών, θέτοντας τον εαυτό του σε κίνδυνο. Συνελήφθη και φυλακίστηκε στα Γιάννενα, διασώθηκε και κατέφυγε στην Αρχιεπισκοπή της Άρτας, όπου έγινε Αρχιμανδρίτης και Πρωτοσύγκελος της Μητρόπολης. Το 1818 μυήθηκε από τον Επίσκοπο Ρωγών. Το 1821 οχυρώθηκε μαζί με τους πολιορκημένους του Μεσολογγίου, υπερασπίστηκε τη νησίδα του Ανεμόμυλου και στο τέλος ανατίναξε το μύλο. Το τέλος της ζωής του ήρθε με τον απαγχονισμό του από τους Τούρκους.

Μάνιαρης Αδαμάντιος (1789-1871)
Γεννήθηκε στα Αμπελάκια. Ταξίδεψε στη Βιέννη με σκοπό να σπουδάσει ιατρική. Αφού τον κέρδισε όμως το εμπόριο, δημιούργησε δική του επιχείρηση. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, κατατάχθηκε στον Ιερό Λόχο του Αλ.Υψηλάντη και πολέμησε στη μάχη του Δραγατσανίου. Αργότερα διορίστηκε Γενικός Γραμματέας της Επαρχίας Αθηνών και ασχολήθηκε με θέματα οικονομικής φύσης. Το 1841 διορίζεται σύμβουλος και διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας στη Σύρο. Έλαβε μέρος στην Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου και στην Εθνική Συνέλευση για το Α’ Ελληνικό Σύνταγμα. Μεγάλος πατριώτης κι ευεργέτης. Ίδρυσε το Δημοτικό Σχολείο Αρρένων, Δημοτικό Θηλέων και το «Ελληνικό» σχολείο στα Αμπελάκια. Η «Μανιάρειος Σχολή» λειτουργούσε μέχρι το 1930 και στη θέση της σήμερα στεγάζεται το Δημοτικό Σχολείο. Για τους νέους των Αμπελακίων όρισε υποτροφίες για ανώτερες σπουδές στην Αθήνα, με τον όρο οι σπουδαστές να γυρίζουν και να προσφέρουν τις γνώσεις τους στο τόπο τους.

Μεθόδιος Ολυμπιώτης
Ιερομόναχος και λόγιος, καταγόμενος από την Αγιά Λάρισας. Το όνομά του αναγραφόταν 4ο στη σειρά στον κατάλογο «των σεβασμίων και εντίμων ονομάτων» των Ελλήνων της διασποράς. Σπούδασε στην Αθωνιάδα με δάσκαλό του τον Ευγένιο Βούλγαρη το 1758. Διατέλεσε εφημέριος της ελληνικής κοινότητας της Λειψίας. Στο συγγραφικό του έργο διαφαίνεται ο διδακτικός χαρακτήρας του. Το 1766 μετέφρασε κι εξέδωσε το έργο «Μυσταγωγικαί Κατηχήσεις του εν Αγίοις πατρός ημών Κυρίλλου».

ΤΟΠΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

                            ΤΟΠΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Άγ.Νικόλαος ο Νέος
Καταγόταν από τα μέρη της Ανατολής. Γενναίος και ανδρείος στρατιώτης. Τιμήθηκε από το βασιλιά με το αξίωμα του Δούκα. Από την Θεσσαλονίκη μέχρι την Λάρισα, με στρατό που του παραχωρήθηκε, κατέπνιξε επαναστατικά κινήματα της εποχής. Αποφάσισε να ασκητέψει στο βουνό της Βουναίνης κι έγινε μοναχός. Αρνούμενος να εγκαταλείψει την πίστη του στο Θεό, μαρτύρησε στο όρος της Βουναίνης επί Λέοντος ΣΤ’ του Σοφού (866 – 912) κι υπήρξε μέχρι σήμερα γνωστός για τα θαύματά του.

Αλεξούλη Καλυψώ (1903-1995)
Γόνος του Κλεάνθη Αλεξούλη και της Αριστέας Καραβίδα. Γεννήθηκε και πέθανε στην Αγιά. Αποφοίτησε από το ελληνικό σχολείο της Αγιάς κι από το Αρσάκειο της Λάρισας πήρε το πτυχίο της δασκάλας. Σε ηλικία 19 χρονών διδάσκει στους Νερόμυλους της Αγιάς και στην συνέχεια στην Αγιά. Αφιερώθηκε στον αγώνα υπέρ της Δημοκρατίας και της αλλαγής του κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Δίπλα στον Τριανταφυλλίδη, Γληνό και Δελμούζο εργάστηκε για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας. Η οικία Αλεξούλη σήμερα αποτελεί κληροδότημα στην Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Αντύπας Μαρίνος (1872-1907)
«Στους κάμπους ο Αντύπας τρέχει βάζει φωτιές, καρδιές φλογίζει:
Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει, η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει.»

Κώστας Βίρβος
Γόνος μικροαστικής οικογένειας από την Κεφαλλονιά. Διακρίθηκε για το επαναστατικό πνεύμα και τις ανθρωπιστικές και σοσιαλιστικές του ιδέες. Πρωτοπόρος του Αγροτικού Ζητήματος. Ήρθε στη Θεσσαλία το 1906 στο αγρόκτημα του θείου του Γ.Σκιαδαρέση στον Πυργετό της Λάρισας και πρωτοστάτησε στις κινητοποιήσεις των Θεσσαλών αγροτών. Οι αγώνες του ενόχλησαν πολύ τους τσιφλικάδες του Θεσσαλικού κάμπου. Πυροβολήθηκε πισώπλατα στις 8 Μαρτίου 1907 ή κατ’ άλλη εκδοχή το βράδυ Πέμπτης 9 προς 10 Μάρτη 1907. Η δολοφονία του προκάλεσε την μεγάλη αγροτική εξέγερση του Κιλελέρ. Ο ανδριάντας του δεσπόζει στο κέντρο του Πυργετού. Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο από τις αρχές του τόπου.

Γκαρμπολάς Κ. Σοφοκλής (1833-1911)
Κατάγεται από την Κρανιά Ολύμπου. Λόγιος, που ίδρυσε την πρώτη ελληνική εφημερίδα «Ερμής» στη Θεσσαλονίκη. Αφιέρωσε όλη την περιουσία του στην Μακεδονία. Γοβδελάς Δημήτριος (1780-1831) Συναντάται και ως Δημ.Παναγιώτου ή Παναγιωτάδου Γοβδελάς ή Γοβδελάας. Γεννήθηκε στη Ραψάνη Θεσσαλίας. Δάσκαλος και γνώστης πολλών ξένων γλωσσών, ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Βασιλική Ακαδημία της Πέστης της Ουγγαρίας. Ανακηρύχθηκε πρώτος διδάσκαλος του Γένους στα φιλοσοφικά μαθήματα. Δίδαξε στην Ηγεμονική Ακαδημία του Ιασίου, ως Διευθυντής. Τα χρόνια της επανάστασης τον βρήκαν στην Πολωνία. Η συγγραφική και μεταφραστική προσφορά του θεωρείται μεγάλη. Έγραψε έργα ιαμβικά και ηρωοελεγεία. Εξέδωσε την «Ιστορία του Αλέξανδρου του Μεγάλου» και τον «Εξοστρακισμό του Χριστόδουλου του Ακαρνάνος». Μετέφρασε τις «Περιπέτειες του Τηλεμάχου του Φενελόν» (1801-1803). Η πορεία του και πολλά από τα χειρόγραφά του χάθηκαν στα γεγονότα του 1821. Πέθανε πάμπτωχος το 1831.

ΛΙΓΑ ΑΚΟΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

                                       ΚΑΜΠΟΣΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΚΟΜΑ

Ο Ζαρογιάννης οργάνωσε την πρώτη ομάδα ανταρτών, η οποία έκανε γνωστή την ύπαρξή της, για την τόνωση του ηθικού του τοπικού πληθυσμού, στα χωριά Σκήτη, Ποταμιά, Κουκουράβα, Έλαφο και Σκλήθρο. Από κει με σχέδιο μεταφέρει τη φλόγα της αντίστασης στο Πήλιο, με κέντρο την Άνω Κερασιά. Η Εθνική Αντίσταση της Θεσσαλίας είχε ξεκινήσει ορμητικά. Οι ανθρωπιστικές της αρχές, με το δίκτυο αλληλοβοήθειας που είχε οργανωθεί, θα βοηθήσουν τους Εβραίους της Λάρισας να βρουν καταφύγιο στα χωριά του Κισσάβου και να γλυτώσουν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Η αποφασιστικής σημασίας δράση των ένοπλων σχηματισμών της Εθνικής Αντίστασης στην περιοχή εντοπίζεται στα σαμποτάζ των μονάδων Μηχανικού του ΕΛΑΣ, και ιδιαίτερα του Μηχανικού του Ολύμπου, που συγκροτήθηκε τον Φεβρουάριο του 1943, υπό τον Αντώνη Αγγελούλη ή Βρατσάνο, με σκοπό την παρακώλυση της ελεύθερης διακίνησης στρατού και στρατιωτικού υλικού από τον κατακτητή. Σε συνεργασία με τους αντιστασιακούς του Σιδηροδρόμου, ανατίναξε αρκετές φορές τις γραμμές του τρένου στα Τέμπη και τη γύρω περιοχή, καταφέρνοντας μεγάλα πλήγματα στους Γερμανούς και ανακούφιση στα νότια μέτωπα της Εθνικής Αντίστασης και στους Συμμάχους. Μέσα από την πλούσια ιστορία της περιοχής θα αναδειχθούν σημαντικές προσωπικότητες, που με το έργο τους θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην ιστορική της πορεία.

ΑΥΤΑ ΓΙΑ ΤΩΡΑ!!!!

ΑΤΕΛΕΙΩΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

                                          ΑΤΕΛΕΙΩΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έδειξε πως ο δρόμος που ακολούθησε ο Αλέξιος ήταν γνωστός από την αρχαιότητα και χρησιμοποιήθηκε για στρατιωτικούς σκοπούς. Έτσι, λόγω της σημασίας του ως παράπλευρη οδός επικοινωνίας της Μακεδονίας με τη Μαγνησία, φρουρούνταν από πλήθος οχυρώσεων. Κοντά στις οχυρωματικές κατασκευές ερευνήθηκαν αρκετά ασκηταριά στο Ομόλιο, στη θέση της αρχαίας πόλης, η οποία υπήρχε μέχρι την παλαιοχριστιανική περίοδο, καθώς και στις παρακείμενες χαράδρες.

Επίσης ερευνήθηκε το ασκηταριό της Αγ.Παρασκευής, με εικονογράφηση της παλαιολόγειας εποχής, ενώ στο Στόμιο βρέθηκαν δύο ναοί και η επιτύμβια επιγραφή του αρχιερέα Διονυσίου Καμψορύμη. Στην περιοχή η μεγάλη πυκνότητα των μνημείων εμφανίζεται νοτίως του Στομίου και στο λόφο πάνω από το λιμάνι υπάρχει ισχυρό φρούριο της μεσοβυζαντινής περιόδου.

Διάσπαρτες είναι και οι θέσεις στην περιοχή της Καρίτσας (η οποία αναφέρεται από τον 12ο αι., από τον Άραβα γεωγράφο Edrisi), στην περιοχή του Κόκκινου Νερού και στην περιοχή της Κουτσουπιάς, Παλιουριάς και του ακρωτηρίου Δερματάς. Οι θέσεις αυτές δηλώνουν οχυρώσεις, μοναστήρια, λιθόστρωτα της παραλιακής οδού, κάστρα και άλλα τεχνικά έργα και επιβεβαιώνουν τη σπουδαιότητα της περιοχής και τις αρχαιότερες μαρτυρίες γι’ αυτή. Για παράδειγμα, οι δεξαμενές για την παραγωγή κρασιού στην περιφέρεια της Μελιβοίας επιβεβαιώνουν την παράδοση της Αρχαίας πόλης, που ήταν φημισμένη για τα κρασιά της.


Πιθανολογείται ότι, αφού κατέβηκε από τον Κίσσαβο, ο Αλέξιος κινήθηκε προς την κοιλάδα της Ποταμιάς, λόγω του ότι το πέρασμα ελεγχόταν από το φρούριο της Σκήτης, κι από κει, μέσω των υπωρειών του Μαυροβουνίου, στον ασφαλή δρόμο, που έλεγχαν τα δύο ισχυρά βυζαντινά επίσης φρούρια, Καστρί και Κανάλια. Στην παρακάρλια περιοχή τέλος πιθανολογείται και η ύπαρξη του χωρίου Εζεβάν, νότια της Αμυγδαλής, όπου στάθμευσε ο αυτοκράτορας πριν ξεκινήσει για τα «κηπουρεία του Δελφινά» (θέση μεταξύ Τρικάλων και Λαρίσης), για να βρεθεί στα νώτα του Βοημούνδου. Στις αρχές του 14ου αι. -μαθαίνουμε από το χρονικό του Φραντσίσκο Μονκάδα- Καταλανοί ακολουθούμενοι από Τούρκους, επέδραμαν στην περιοχή της Όσσας και του Κάτω Ολύμπου, όπου παρέμειναν τρία χρόνια (1306-1309).

Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, τα χωριά Τσάγεζι (σήμ. Στόμιο) και Καρίτσα ήταν κεφαλοχώρια, ενώ το Λασποχώρι (σήμ. Ομόλιο) ήταν τσιφλίκι που κατοικούνταν από χριστιανούς. Ταυτόχρονα, με τη δημιουργία των αρματολικίων, τα οποία έλεγχαν τις διαβάσεις των Τεμπών και της Ελασσόνας, ο Όλυμπος έγινε ξακουστός για τους κλεφταρματολούς του, όπως ο Νικοτσάρας κ.ά. Μετά το 16ο αι. τα σημαντικότερα χωριά του Κάτω Ολύμπου είναι η Ραψάνη και η Κρανιά, όπου εμφανίστηκε σπουδαία οικονομική, παιδευτική και καλλιτεχνική δραστηριότητα μέχρι το 18ο αι..

Στα κεφαλοχώρια αυτά, όπως και στα γειτονικά τους Αμπελάκια και στο Μπαμπά, αλλά και σε άλλες περιοχές της Ανατολικής Θεσσαλίας (Τύρναβο, Αγιά), αναπτύχθηκε η βιοτεχνική παραγωγή των βαμβακερών και μεταξωτών υφασμάτων, που βάφονταν με το κόκκινο του ριζαριού και είχαν μεγάλη ζήτηση στις αγορές της Ευρώπης.

Στις αρχές του 19ου αι. η ευημερία των χωριών του Κάτω Ολύμπου πλήγηκε αφενός από την επιδημία της πανώλης (1813-14), αφετέρου από τις πιέσεις που δεχόταν από τους Αρβανίτες του Αλή πασά, κάνοντας όλη σχεδόν τη Θεσσαλία τσιφλίκι του, αλλά και από την αδυναμία των μικρών βιοτεχνικών μονάδων να παρακολουθήσουν την εκβιομηχάνιση της υφαντουργίας στην Ευρώπη (κυρίως στην Αγγλία). Στους παραπάνω λόγους έρχονται να προστεθούν και η επισφαλής διακίνηση των εμπορευμάτων τους, εξαιτίας των Ρωσοτουρκικών και Ναπολεόντειων πολέμων, και τέλος η χρεωκοπία της Τράπεζας της Βιέννης, της οποίας ήταν καταθέτες. Έτσι πολλοί από τους κατοίκους τους αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν τότε προς περιοχές της Ανατολικής Μακεδονίας, όπως στη Νιγρίτα Σερρών, που εγκαταστάθηκαν οριστικά.


Το τελειωτικό χτύπημα δόθηκε με το ξέσπασμα της ελληνικής επανάστασης, στην οποία τα χωριά του Κάτω Ολύμπου συμμετείχαν εξαρχής και πλήρωσαν βαρύ τίμημα. Η Κρανιά καταστράφηκε από τον Αβδουλαβούτ πασά το 1822 και η Ραψάνη αργότερα, με το ξέσπασμα της επανάστασης του 1878, από τους Τούρκους των Γόννων (τότε Δερελί). Ωστόσο η περιοχή Κισσάβου–Κ. Ολύμπου έγινε καταφύγιο προσφύγων από πολλές δοκιμαζόμενες περιοχές της χώρας (Χίος κ. α.).

Η περιοχή, με τη συνθήκη του Βερολίνου (1878) και την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο Ελληνικό Βασίλειο (1881), αποτέλεσε το βορειοανατολικό σύνορο του ελληνικού κράτους. Σιγά-σιγά, μετά μάλιστα και από την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών του 1932, τα χωριά αναπτύσσονται οικονομικά και δημογραφικά, συμμετέχουν σε όλους τους εθνικούς αγώνες, με αποκορύφωμα την αντίσταση ενάντια στα ιταλογερμανικά στρατεύματα κατοχής.

Κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και μετά την κατάρρευση του μετώπου οι Γερμανοί και Ιταλοί έχουν εγκατασταθεί στις πόλεις και ο λαός περνά μία από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες. Ο Κίσσαβος, όπως και το Μαυροβούνι, αποδεικνύονται το ασφαλέστερο καταφύγιο των καταδιωκόμενων από τους κατακτητές αλλά και ιδανικός τόπος για οργάνωση των αντιστασιακών ομάδων ενάντια σ’ αυτούς. Ο ίλαρχος του τακτικού στρατού Γιώργος Ζαρογιάννης τοποθετείται στο υπό συγκρότηση Αρχηγείο Κισσάβου του ΕΛΑΣ, με το ψευδώνυμο «Καβαλάρης».

Ο εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς γι’ αυτό το πρώιμο ξέσπασμα θα γράψει τους στίχους, που έγιναν τραγούδι του ΕΛΑΣ από το συνθέτη Αλέξανδρο Ξένο:

"...Μαυροβουνιού Καπλάνια
κι Ολύμπου Σταυραϊτοί
Εμπρός ολόρθοι ατρόμαχτοι
μαυρίλα αστροπελέκι…"

ΚΙ ΑΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

                                                             

                                 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ(ΑΚΟΜΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ)

      Στην περιοχή συναντιούνταν τα όρια της Περραιβίας, της Θεσσαλίας (αφού η Ελάτεια και η οδός των Τεμπών, νότια του Πηνειού ανήκουν στη Θεσσαλία) και της Μακεδονικής Πιερίας, ενώ οι ανατολικές υπώρειες του Κισσάβου ανήκουν στη Μαγνησία. Οι πόλεις Φίλα (κοντά στο Διαβατό), το Ηράκλειον (κοντά στον Πλαταμώνα) και το Δίον (κοντά στη Μαλαθριά, σήμερα Δίον) ανήκουν στην Πιερία και ερίζουν για τον καθορισμό των συνόρων, με γνωστή τη διαμάχη του Γόννου με το Ηράκλειο για τον κάτω Πηνειό και τις νησίδες του.

Την ανατολική Όσσα κατέχουν οι Μάγνητες, λαός που μετανάστευσε εδώ πιθανόν από το βορρά, και, κατά τον Ησίοδο, ο γενάρχης τους Μάγνης ήταν αδελφός του Μακεδόνος. Η βορειότερη πόλη της Μαγνησίας ήταν το Ομόλιον (από το ομονοητικό), στις πλαγιές του βουνού, κοντά στην έξοδο του Πηνειού από τα Τέμπη. Κατείχε την γέφυρα του ποταμού και στην ακρόπολη της αρχαίας πόλης βρέθηκαν κατάλοιπα ναού του 5ου αι.π.Χ. καθώς και το πόδι κολοσσιαίου αγάλματος (5μ. ύψος) του Δία. Υπήρξε σημαντική πόλη για τους Μάγνητες, η οποία μέχρι και τον 3ο αι. π.Χ. έκοβε ορειχάλκινα νομίσματα.

Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους υπήρχαν κι άλλες πόλεις στην διαδρομή προς νότο στις ανατολικές πλαγιές της Όσσας, όμως φαίνεται πως η σπουδαιότερη εξ αυτών ήταν η Μελίβοια, που έκοβε και αυτή ασημένια και ορειχάλκινα νομίσματα και έλεγχε το δρόμο από το βορρά προς τη Δημητριάδα. Η πόλη καταστράφηκε από τους Ρωμαίους το 168π.Χ.

Λιγοστές είναι οι αναφορές των ιστορικών πηγών για τον Κίσσαβο - Κάτω Όλυμπο κατά την περίοδο των μέσων χρόνων. Ο Ιεροκλής, βυζαντινός ιστορικός και γεωγράφος του 6ου αι. μ.Χ., αναφερόμενος στην περιοχή στο «Συνέκδημο» του, κατονομάζει τις πόλεις Σάλτος Βουραμίνσιον και Σάλτος Ιόβιος, ενώ δύο αιώνες αργότερα ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, μνημονεύει, μεταξύ των άλλων, και τρείς πόλεις Βουραμίνσιον, Ιαννούβιος και Σάλτος, τις οποίες ο Γ.Κορδάτος τοποθετεί στις ανατολικές πλαγιές της οροσειράς Κισσάβου - Μαυροβουνίου - Πηλίου.

Η περιοχή, μαζί με τα στενά των Τεμπών, βρισκόταν στα όρια ανάμεσα στη θεσσαλική Πελασγιώτιδα (περιοχή πεδιάδας της Λάρισας), την Περραιβία (περιοχή του θεσσαλικού Ολύμπου–Ελασσόνας) και την χώρα των Μαγνήτων, η οποία διέτρεχε όλα τα ανατολικά παράλια της οροσειράς Κισσάβου – Μαυροβουνίου – Πηλίου. Με το αιτιολογικό ότι η περιοχή αποτελούσε φυσική συνέχεια της Πιερίας, διεκδικήθηκε πολλές φορές από τους Μακεδόνες. Στο σύθαμπο της ιστορίας βρίσκουμε τον Γουνέα, προπορευόμενο των Μαγνήτων, κατά τον Όμηρο, μαζί με τους Αινιάνες και τους Περραιβούς, να εκστρατεύει για την Τροία. Έκτοτε το όνομά του βρέθηκε αναμειγμένο σε διάφορες παραδόσεις (του Φενεού της Αρκαδίας, της Κυρήνης-Λιβύη, κ.ά.). Eξ’αυτών μπορούμε να συμπεράνουμε πως το όνομα αυτό υπήρχε τουλάχιστον τον 8ο αι. π.Χ. και πως είναι η πρώτη μαρτυρία της ύπαρξης της πόλης των Γόννων (Br.Helly), ενώ ταυτόχρονα αντανακλά και την κινητικότητα της θεσσαλικής ανθρωπογεωγραφίας κατά την ίδια χρονική περίοδο. Οι ανασκαφές στις αρχές του 20ου αι. επιβεβαίωσαν την θέση της αρχαίας πόλης, πάνω σε τρεις λόφους που δέσποζαν στην παραπήνεια πεδιάδα, κοντά στη πόλη Δερελί. «Η ακμή της πόλης βασίζονταν στην κυριαρχία επί της εξαιρετικά εύφορης λεκάνης που προστατεύονταν από τους βοριάδες και βρίσκονταν στους πρόποδες του Ολύμπου. Η πόλη φρουρούσε την είσοδο των Τεμπών και την παράκαμψη μέσω Κονδύλου - Ασκυρίδος για την Κάτω Μακεδονία». Η αρχαιότερη (προϊστορική) πόλη βρισκόταν χαμηλότερα μέσα στην πεδιάδα στο ύψωμα Μπεσίκ Τεπέ (Γόννοι), όπου βρέθηκαν δύο κυκλικά τείχη, πολλά νεολιθικά, μυκηναϊκά και γεωμετρικά λείψανα καθώς και ένας θολωτός τάφος. Αναμφισβήτητα οι Γόννοι υπήρξαν η σημαντικότερη πόλη της περιοχής, με ιστορία η οποία αρχίζει από τα μέσα της 3ης χιλιετηρίδας π.Χ. και εκτυλίσσεται αδιάκοπα μέχρι σήμερα. Τα ευρήματα της κλασσικής περιόδου της πόλης, κυρίως νομίσματα και έργα τέχνης, μαρτυρούν την ακμή της πόλης, η οποία όμως από πολύ νωρίς -μέσα του 4ου αι.- βρέθηκε υπό την μακεδονική κυριαρχία, αλλάζοντας σημαντικά τη φυσιογνωμία της. Με την εγκατάσταση των Μακεδόνων αλλάζει η Περραιβική κατ’ ουσία σύσταση του πληθυσμού, ενώ ταυτόχρονα αλλάζει η γλώσσα και οι παραδόσεις. Ένα σπουδαίο κείμενο αναφοράς για την περιοχή, χρόνια αργότερα, ανήκει στο Ρωμαίο ιστορικό Τίτο Λίβιο, ο οποίος περιγράφει τα γεγονότα του πολέμου ανάμεσα στους Ρωμαίους και τους Μακεδόνες του Περσέα το 169-168π.Χ. Από την ιστορία του Τίτου Λίβιου και τις σποραδικές αναφορές σε άλλους αρχαίους συγγραφείς, καθώς και από τα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής, συμπεραίνουμε πως τα μονοπάτια του Κάτω Ολύμπου χρησιμοποιήθηκαν κατά την αρχαιότητα για να παρακαμφθεί η στενωπός των Τεμπών. Γι’ αυτό και οι εκάστοτε κύριοι της περιοχής φρόντιζαν να ανανεώνουν την επάνδρωση των οχυρών του Γοννοκόνδυλου - που οι Μακεδόνες τον μετονόμασαν Ολυμπιάδα - της Λαπαθούντος και του Χάρακα, που βρίσκονταν ανάμεσα στους Γόννους και την Καλλιπεύκη. Στην περιοχή συναντιούνταν τα όρια της Περραιβίας, της Θεσσαλίας (αφού η Ελάτεια και η οδός των Τεμπών, νότια του Πηνειού ανήκουν στη Θεσσαλία) και της Μακεδονικής Πιερίας, ενώ οι ανατολικές υπώρειες του Κισσάβου ανήκουν στη Μαγνησία. Οι πόλεις Φίλα (κοντά στο Διαβατό), το Ηράκλειον (κοντά στον Πλαταμώνα) και το Δίον (κοντά στη Μαλαθριά, σήμερα Δίον) ανήκουν στην Πιερία και ερίζουν για τον καθορισμό των συνόρων, με γνωστή τη διαμάχη του Γόννου με το Ηράκλειο για τον κάτω Πηνειό και τις νησίδες του. Την ανατολική Όσσα κατέχουν οι Μάγνητες, λαός που μετανάστευσε εδώ πιθανόν από το βορρά, και, κατά τον Ησίοδο, ο γενάρχης τους Μάγνης ήταν αδελφός του Μακεδόνος. Η βορειότερη πόλη της Μαγνησίας ήταν το Ομόλιον (από το ομονοητικό), στις πλαγιές του βουνού, κοντά στην έξοδο του Πηνειού από τα Τέμπη. Κατείχε την γέφυρα του ποταμού και στην ακρόπολη της αρχαίας πόλης βρέθηκαν κατάλοιπα ναού του 5ου αι.π.Χ. καθώς και το πόδι κολοσσιαίου αγάλματος (5μ. ύψος) του Δία. Υπήρξε σημαντική πόλη για τους Μάγνητες, η οποία μέχρι και τον 3ο αι. π.Χ. έκοβε ορειχάλκινα νομίσματα. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους υπήρχαν κι άλλες πόλεις στην διαδρομή προς νότο στις ανατολικές πλαγιές της Όσσας, όμως φαίνεται πως η σπουδαιότερη εξ αυτών ήταν η Μελίβοια, που έκοβε και αυτή ασημένια και ορειχάλκινα νομίσματα και έλεγχε το δρόμο από το βορρά προς τη Δημητριάδα. Η πόλη καταστράφηκε από τους Ρωμαίους το 168π.Χ. Λιγοστές είναι οι αναφορές των ιστορικών πηγών για τον Κίσσαβο - Κάτω Όλυμπο κατά την περίοδο των μέσων χρόνων. Ο Ιεροκλής, βυζαντινός ιστορικός και γεωγράφος του 6ου αι. μ.Χ., αναφερόμενος στην περιοχή στο «Συνέκδημο» του, κατονομάζει τις πόλεις Σάλτος Βουραμίνσιον και Σάλτος Ιόβιος, ενώ δύο αιώνες αργότερα ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, μνημονεύει, μεταξύ των άλλων, και τρείς πόλεις Βουραμίνσιον, Ιαννούβιος και Σάλτος, τις οποίες ο Γ.Κορδάτος τοποθετεί στις ανατολικές πλαγιές της οροσειράς Κισσάβου - Μαυροβουνίου - Πηλίου. Γνωρίζουμε πάντως ότι από τον 6ο αιώνα άρχισαν οι σλαβικές επιδρομές στην περιοχή με συνέπεια, όπως αναφέρει ο ιστορικός Προκόπιος, να μην τολμάει κανείς να περάσει την κοιλάδα των Τεμπών από το φόβο των ντόπιων και των «βαρβάρων», που καραδοκούσαν στο βουνό. Πιθανό απομεινάρι κάποιας από τις καθόδους των Σλάβων να είναι το παλιό όνομα της Καλλιπεύκης, Νεζερός (Εζερός), που προέρχεται από τη σλαβική ονομασία ίσβορ=πηγή, λίμνη -αφού γνωρίζουμε πως στην Καλλιπεύκη υπήρχε λίμνη, μέχρι την αποξήρανσή της στις αρχές του 20ου αι. (1911)- καθώς και αρκετά από τα ονόματα των οικισμών του Κισσάβου (Σελίτσιανη- Ανατολή, Ρέτσιανη-Μεταξοχώρι, Νιβόλιανη-Μεγαλόβρυσο, Δέσιανη- Αετόλοφος κ.ο.κ.). Ωστόσο στα βυζαντινά χρόνια η περιοχή κυρίως της Ανατολικής Όσσας ήταν γεμάτη μοναστήρια και εκκλησίες: το μοναστήρι της Παναγίας του Οικονομείου, οι Άγ.Απόστολοι, το ασκηταριό της Αγ.Παρασκευής Ομολίου, η Παλαιοπαναγιά η Ξεσπορίτισσα τηςΑμπελικής Στομίου, ο Άγ.Νικόλαος πάνω από τις εκβολές του Πηνειού, το ασκηταριό του Αγ.Ιωάννου του Προδρόμου, οι βυζαντινοί ναοί στο Κόκκινο Νερό και πολυάριθμες άλλες προς το εσωτερικό του βουνού. Μάλιστα η παράδοση διατηρεί τη μνήμη μιας μοναστικής κοινότητας, τόσο μεγάλης και σημαντικής όσο και αυτή του Αγίου Όρους, στην περιοχή της νοτιοανατολικής Όσσας και του Μαυροβουνίου, η οποία έφερε το όνομα «το όρος των Κελλίων». Η κοινότητα αυτή θα πρέπει να ήταν εγκατεστημένη στην παραλιακή ζώνη προς την πλευρά της Όσσας - ιδιαιτέρως μεταξύ Καρίτσας και Αθανάτου (Μελιβοίας) - και να υπαγόταν διοικητικά στη Μητρόπολη Λάρισας. Όπως επισημαίνουν σύγχρονοι ερευνητές, τόσο οι πηγές που αναφέρονται στο όρος των Κελλίων όσο και τα μνημεία, που ολοένα ανακαλύπτονται στην περιοχή, πιστοποιούν πως η μοναστική κοινότητα που ήταν εγκατεστημένη εδώ και άκμαζε κατά τον 11ο αι, υπήρχε ήδη κατά τον 9ο αι. και διαλύθηκε μετά το 14ο αι. Την άνοιξη του 1083 ο αυτοκράτορας Αλέξιος Κομνηνός εξεστράτευσε κατά των Νορμανδών, που πολιορκούσαν τη Λάρισα υπό τον Βοημούνδο του Τάραντα, ηγεμόνα της Καλαβρίας και Σικελίας, γιό του Ροβέρτου Γυισκάρδου και απελευθερωτή της Σικελίας από την κυριαρχία των Αράβων. Ο αυτοκράτορας στην πορεία του προς τη Λάρισα επέλεξε να αφήσει την κεντρική οδό, που ελέγχονταν από τις δυνάμεις του Βοημούνδου, και να κινηθεί από την ανατολική πλευρά του Βουνού των Κελλίων, το οποίο σύμφωνα με τους αρχαιολόγους είναι ο Κίσσαβος (παλαιοσλαβική λέξη που σημαίνει «τόπος της βροχής»). "… καταλιπών και τον βουνόν τον ούτωσι εγχωρίως καλούμενον Κίσσαβον κατήλθεν εις Εζεβάν, χωρίον δε τούτο Βλαχικόν της Ανδρωνίας έγγιστα διακείμενον"

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙΣΣΑΒΟΥ (ΚΙ ΑΛΛΑ...)

                                   ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ(ΣΥΝΕΧΕΙΑ)

Η περιοχή, μαζί με τα στενά των Τεμπών, βρισκόταν στα όρια ανάμεσα στη θεσσαλική Πελασγιώτιδα (περιοχή πεδιάδας της Λάρισας), την Περραιβία (περιοχή του θεσσαλικού Ολύμπου–Ελασσόνας) και την χώρα των Μαγνήτων, η οποία διέτρεχε όλα τα ανατολικά παράλια της οροσειράς Κισσάβου – Μαυροβουνίου – Πηλίου. Με το αιτιολογικό ότι η περιοχή αποτελούσε φυσική συνέχεια της Πιερίας, διεκδικήθηκε πολλές φορές από τους Μακεδόνες.

Στο σύθαμπο της ιστορίας βρίσκουμε τον Γουνέα, προπορευόμενο των Μαγνήτων, κατά τον Όμηρο, μαζί με τους Αινιάνες και τους Περραιβούς, να εκστρατεύει για την Τροία. Έκτοτε το όνομά του βρέθηκε αναμειγμένο σε διάφορες παραδόσεις (του Φενεού της Αρκαδίας, της Κυρήνης-Λιβύη, κ.ά.). Eξ’αυτών μπορούμε να συμπεράνουμε πως το όνομα αυτό υπήρχε τουλάχιστον τον 8ο αι. π.Χ. και πως είναι η πρώτη μαρτυρία της ύπαρξης της πόλης των Γόννων (Br.Helly), ενώ ταυτόχρονα αντανακλά και την κινητικότητα της θεσσαλικής ανθρωπογεωγραφίας κατά την ίδια χρονική περίοδο.

Οι ανασκαφές στις αρχές του 20ου αι. επιβεβαίωσαν την θέση της αρχαίας πόλης, πάνω σε τρεις λόφους που δέσποζαν στην παραπήνεια πεδιάδα, κοντά στη πόλη Δερελί. «Η ακμή της πόλης βασίζονταν στην κυριαρχία επί της εξαιρετικά εύφορης λεκάνης που προστατεύονταν από τους βοριάδες και βρίσκονταν στους πρόποδες του Ολύμπου. Η πόλη φρουρούσε την είσοδο των Τεμπών και την παράκαμψη μέσω Κονδύλου - Ασκυρίδος για την Κάτω Μακεδονία».

Η αρχαιότερη (προϊστορική) πόλη βρισκόταν χαμηλότερα μέσα στην πεδιάδα στο ύψωμα Μπεσίκ Τεπέ (Γόννοι), όπου βρέθηκαν δύο κυκλικά τείχη, πολλά νεολιθικά, μυκηναϊκά και γεωμετρικά λείψανα καθώς και ένας θολωτός τάφος.

Αναμφισβήτητα οι Γόννοι υπήρξαν η σημαντικότερη πόλη της περιοχής, με ιστορία η οποία αρχίζει από τα μέσα της 3ης χιλιετηρίδας π.Χ. και εκτυλίσσεται αδιάκοπα μέχρι σήμερα. Τα ευρήματα της κλασσικής περιόδου της πόλης, κυρίως νομίσματα και έργα τέχνης, μαρτυρούν την ακμή της πόλης, η οποία όμως από πολύ νωρίς -μέσα του 4ου αι.- βρέθηκε υπό την μακεδονική κυριαρχία, αλλάζοντας σημαντικά τη φυσιογνωμία της. Με την εγκατάσταση των Μακεδόνων αλλάζει η Περραιβική κατ’ ουσία σύσταση του πληθυσμού, ενώ ταυτόχρονα αλλάζει η γλώσσα και οι παραδόσεις.

Ο Κίσσαβος στην αρχαιότητα.

Στον Κίσσαβο, κατοικούσαν κατά την αρχαιότητα Μάγνητες, των οποίων η χώρα (Μαγνησία) άρχιζε από τις εκβολές του Πηνειού και κατέληγε στη χερσόνησο των Τρικέρων. Συνδέεται με τις Νύμφες, με τη λατρεία της Δήμητρας, με τον Ασκληπιό, με τον Ηρακλή (ο μύθος θέλει εδώ να άφησε την τελευταία του πνοή), με το Φιλοκτήτη (εδώ έζησε ο ήρωας του Τρωικού πολέμου), με το Μ.Αλέξανδρο κ.ά. Από τον αρχαιολογικό πλούτο του Κισσάβου εκείνο που μπορεί να θαυμάσει κανείς σήμερα είναι κυρίως ναοί, μοναστήρια και υπολείμματα κάστρων.

Στην ελληνική λαογραφία, ο Κίσσαβος εμφανίζεται σαν το αντίπαλο δέος του Ολύμπου. Ιδιαίτερα γνωστό το κλέφτικο τραγούδι που αναφέρεται σε μια φανταστική πλην όμως μεγαλοπρεπή έριδα μεταξύ των δύο αυτών βουνών με την οποία εξυμνείται η κλεφτουριά κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, που παρουσιάζει άγρια ευτολμία επινόησης, ραγδαία φαντασία και ισχυρή απλότητα έκφρασης, στοιχεία που έκαναν τον επιφανή κριτικό Fauriel να ομολογεί ότι αυτό είναι το καλλίτερο κλέφτικο τραγούδι της συλλογής του, με τίτλο: Ο Όλυμπος και ο Κίσσαβος:

Λαογραφία

Στην ελληνική λαογραφία, ο Κίσσαβος εμφανίζεται σαν το αντίπαλο δέος του Ολύμπου. Ιδιαίτερα γνωστό το κλέφτικο τραγούδι που αναφέρεται σε μια φανταστική πλην όμως μεγαλοπρεπή έριδα μεταξύ των δύο αυτών βουνών με την οποία εξυμνείται η κλεφτουριά κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, που παρουσιάζει άγρια ευτολμία επινόησης, ραγδαία φαντασία και ισχυρή απλότητα έκφρασης, στοιχεία που έκαναν τον επιφανή κριτικό Fauriel να ομολογεί ότι αυτό είναι το καλλίτερο κλέφτικο τραγούδι της συλλογής του, με τίτλο: Ο Όλυμπος και ο Κίσσαβος:

Ο Όλυμπος και ο Κίσσαβος, τα δυο βουνά μαλώνουν,
το ποιο να ρίξει τη βροχή, το ποιο να ρίξει χιόνι... 

ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΙΣΣΑΒΟΥ

                                                ΠΑΡΕΛΘΟΝ

  

 Η Όσσα είναι ένα από τα βουνά του νομού Λάρισας και βρίσκεται εξ ολοκλήρου, στα όρια του νομού. Από τον  11ο μ.Χ. αιώνα και μετά είναι γνωστή ως Κίσσαβος, στα βυζαντινά χρόνια λεγόταν και Όρος των Κελλίων, εξαιτίας των πολλών μοναστηριών, μοναχών και ασκητών.

Ένα μεγάλο μέρος του Κισσάβου αποτελούσε μέρος μοναστικού κέντρου το οποίο καλούταν «Όρος των Κελλίων». Το όνομα αυτό προέρχεται από τα πολλά κελιά, ασκηταριά αλλά και βυζαντινές μονές που βρισκόταν σε όλη την περιοχή. Στο βουνό των Κελλίων, βάση πηγών αναπτύσσεται ο Μοναχισμός από τον 9ο έως τον 14ο αιώνα. Πολλές μορφές, οργανωτές του μοναχικού ιδεώδους πέρασαν και ασκήτεψαν στην περιοχή.

      Στο βουνό, κατοικούσαν κατά την αρχαιότητα Μάγνητες των οποίων η χώρα (Μαγνησία) άρχιζε από τις εκβολές του Πηνειού και κατέληγε στη χερσόνησο των Τρικέρων. Συνδέεται με τις Νύμφες, με τη λατρεία της Δήμητρας, με τον Ασκληπιό, με τον Ηρακλή (ο μύθος θέλει εδώ να άφησε την τελευταία του πνοή), με το Φιλοκτήτη (εδώ έζησε ο ήρωας του Τρωικού πολέμου), με το Μ. Αλέξανδρο κ.ά. Από τον αρχαιολογικό πλούτο του Κισσάβου εκείνο που μπορεί να δει κανείς σήμερα είναι κυρίως μοναστήρια, ναοί και υπολείμματα κάστρων, αρκεί να επισκεφτεί τα παραδοσιακά χωριά του βουνού Αμπελάκια, Σπηλιά, Ομόλιο, Καρίτσα, Σκλήθρο, Σωτηρίτσα κ.ά. και να περιπλανηθεί, αναζητώντας, στα μονοπάτια του.

Υπήρξε στο παρελθόν, καταφύγιο ασθενών, παραθεριστικό κέντρο εύπορων αστών, οι οποίοι, επιδίωκαν να απολαμβάνουν την ανατολή του ήλιου στο Αιγαίο.

                                        ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

Στη μυθολογία, η αναφορά του ονόματος της Όσσας, γίνεται όταν ο Ώτος και ο Εφιάλτης, γιοι του Αλωέως, και ακτιβιστές από το τρίτο γένος, θέλησαν να διεκδικήσουν την εξουσία του Δία. Πήραν λοιπόν το Πήλιο, λέει η μυθολογία, και το κάθισαν επάνω στην Όσσα, για να μπορέσουν να ανέβουν στον Όλυμπο και να καταλύσουν τους θεούς. Φυσικά ο Δίας, ο θεός των θεών, εξεμάνη και τους τιμώρησε. Αν και από τον 'Ομηρο το βουνό δεν χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης, αφού οι περισσότερες περιγραφές αφορούν στο θεϊκό Όλυμπο, οι ξένοι περιηγητές, που το επισκέφτηκαν κατά καιρούς, το μνημονεύουν στα διάφορα έργα τους.

ΚΛΕΦΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ: Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΙΣΣΑΒΟΣ

                    Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΙΣΣΑΒΟΣ

   
    Ο Όλυμπος κι ο Κίσσαβος, τα δυο βουνά μαλώνουν,
    το ποιο να ρίξει την βροχή, το ποιο να ρίξει χιόνι.
    Ο Κίσσαβος ρίχνει βροχή κι ο Όλυμπος το χιόνι.
     Γυρίζει τότ' ο Όλυμπος και λέει του Κισσάβου.
    "Μη με μαλώνεις, Κίσαβε, βρε τουρκοπατημένε, 
    που σε πατάει η Κονιαριά κι οι Λαρσινοί αγάδες. 
    Εγώ είμ' ο γέρος Όλυμπος στον κόσμο ξακουσμένος,
     έχω σαράντα δυο κορφές κι εξήντα δυο βρυσούλες,
    κάθε κορφή και φλάμπουρο κάθε κλαδί και κλέφτης.
    Κι όταν το παίρν' η άνοιξη κι ανοίγουν τα κλαδάκια,
   γεμίζουν τα βουνά κλεφτιά και τα λαγκάδια σκλάβους.
   Έχω και το χρυσόν αϊτό, το χρυσοπλουμισμένο, 
    πάνω στην πέτρα κάθεται και με τον ήλιο λέγει:
   -"Ήλιε μ', δεν κρους τ' από ταχύ, μόν' κρους το μεσημέρι,
    να ζεσταθούν τα νύχια μου, τα νυχοπόδαρά μου;".

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΙΣΣΑΒΟΥ

                                                               

                             ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΣΣΑΒΟΥ

              Σύμφωνα με την μυθολογία, ο Κίσσαβος (Όσσα) ήταν ενωμένος με τον Όλυμπο, δηλαδή αποτελούσαν ένα βουνό.Ο μύθος λέει ότι ένα τέρας, γνωστό ως Γήταυρος έκοψε στα δύο αυτά τα βουνά και έγιναν δύο από τα μεγαλύτερα βουνά της Ελλάδος.Όπως είναι γνωστό ο Όλυμπος πήρε την ψηλότερη κορυφή και για αυτόν το λόγο είναι και ψηλότερο βουνό.

       Με την διάνοιξη αυτών των δύο βουνών δημιουργήθηκε ανάμεσά τους η κοιλάδα των Τεμπών και το νερό που σκέπαζε τον Θεσσαλικό κάμπο διέφυγε στην θάλασσα.